Η Αισθητηριακή Ολοκλήρωση είναι μία από τις πιο γνωστές προσεγγίσεις στην παιδιατρική Εργοθεραπεία. Χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες και έχει μεγάλη παρουσία στην κλινική πράξη, στην εκπαίδευση και στην επιμόρφωση επαγγελματιών.
Ταυτόχρονα, είναι και μία από τις προσεγγίσεις που συζητιούνται περισσότερο ως προς την επιστημονική τους τεκμηρίωση.
Συχνά η συζήτηση γίνεται με απόλυτους όρους:
«Η Αισθητηριακή Ολοκλήρωση δουλεύει.»
«Δεν υπάρχει evidence.»
Η βιβλιογραφία, όμως, δίνει μια πιο σύνθετη εικόνα.
Υπάρχουν αρκετές μελέτες, randomized controlled trials, systematic reviews και πλέον meta-analysis. Αυτό σημαίνει ότι δεν μιλάμε για μια προσέγγιση χωρίς ερευνητική βάση.
Το βασικό ερώτημα είναι άλλο:
Σε ποια αποτελέσματα φαίνεται να βοηθά περισσότερο, σε ποιους πληθυσμούς και πόσο σίγουροι μπορούμε να είμαστε για τα διαθέσιμα ευρήματα;
Τι ακριβώς αξιολογούμε εμείς;
Σε αυτό το άρθρο αναφερόμαστε συγκεκριμένα στην Ayres Sensory Integration® (ASI).
Αυτό έχει σημασία, γιατί η ASI δεν είναι το ίδιο πράγμα με κάθε sensory-based παρέμβαση.
Sensory diets, weighted vests, brushing, passive sensory stimulation και άλλες μεμονωμένες τεχνικές δεν μπορούν να θεωρηθούν αυτόματα ASI.
Η ASI είναι μια οργανωμένη και εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση με συγκεκριμένες αρχές, θεραπευτικό πλαίσιο και fidelity criteria.
Άρα, όταν μιλάμε για τα επιστημονικά δεδομένα της ASI, χρειάζεται να είμαστε βέβαιοι ότι οι μελέτες που εξετάζουμε αφορούν πράγματι την ίδια προσέγγιση.
Πώς έγινε η αξιολόγηση;
Για τη σειρά «Αξιολόγησε τη Μέθοδο» χρησιμοποιούμε ένα GRADE-informed πλαίσιο.
Το GRADE είναι ένα διεθνώς αναγνωρισμένο σύστημα για την αξιολόγηση της βεβαιότητας των επιστημονικών δεδομένων.
Δεν κοιτά μόνο πόσες μελέτες υπάρχουν ή πόσες από αυτές έχουν θετικά αποτελέσματα.
Εξετάζει κυρίως:
- τον κίνδυνο μεροληψίας των μελετών,
- το αν τα αποτελέσματα είναι συνεπή,
- το αν οι μελέτες απαντούν άμεσα στο ερώτημα που μας ενδιαφέρει,
- το αν τα αποτελέσματα είναι αρκετά ακριβή,
- και το αν υπάρχει πιθανότητα publication bias.
Το επίσημο GRADE χρησιμοποιεί τέσσερα επίπεδα βεβαιότητας:
High, Moderate, Low, Very Low.
Δεν χρησιμοποιεί αριθμητική βαθμολογία στα 5.
Για τη συγκεκριμένη σειρά, μετατρέψαμε αυτή τη λογική σε ένα πιο απλό Evidence Score από 1 έως 5, ώστε να είναι πιο εύκολο να διαβαστεί και να συγκριθεί.
Άρα το score που παρουσιάζουμε είναι GRADE-informed, όχι επίσημο GRADE score.
Τι δείχνουν οι πιο πρόσφατες μελέτες;
Η εικόνα είναι ανάμεικτη.
Η systematic review των Acuña και συνεργατών το 2025 εξέτασε 9 randomized controlled trials με συνολικά 344 παιδιά.
Τα πιο θετικά αποτελέσματα αφορούσαν κυρίως εξατομικευμένους λειτουργικούς στόχους, όπως συμμετοχή, καθημερινές δραστηριότητες και occupational performance.
Αντίθετα, η ίδια review δεν βρήκε ουσιαστική υποστήριξη για behaviors of concern, όπως irritability ή noncompliance.
Αυτό δείχνει κάτι σημαντικό:
Δεν έχει νόημα να μιλάμε για “αποτελεσματικότητα” σαν να είναι ένα ενιαίο πράγμα.
Μια παρέμβαση μπορεί να έχει καλύτερα δεδομένα για έναν τύπο outcome και πιο αδύναμα για έναν άλλο.
Τι έδειξε η meta-analysis του 2026;
Η meta-analysis των Park και Kim περιέλαβε 23 randomized controlled trials.
Βρέθηκαν θετικά αποτελέσματα για:
- motor skills,
- daily functioning,
- individualized goals.
Το μεγαλύτερο αποτέλεσμα εντοπίστηκε στους εξατομικευμένους στόχους.
Από την άλλη πλευρά, δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική συνολική επίδραση για:
- sensory processing,
- balance,
- visual construction.
Το εύρημα αυτό είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι η ASI μπορεί να έχει καλύτερα αποτελέσματα σε λειτουργικό επίπεδο από ό,τι σε ορισμένα πιο άμεσα sensory outcomes.
Τι έδειξε το SenITA trial;
Το SenITA είναι μία από τις μεγαλύτερες μελέτες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα.
Συμμετείχαν 138 αυτιστικά παιδιά με sensory processing difficulties.
Η παρέμβαση συγκρίθηκε με usual care.
Στα περισσότερα βασικά outcomes δεν βρέθηκε σαφής υπεροχή της sensory integration therapy.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κανένα παιδί δεν ωφελήθηκε.
Σημαίνει όμως ότι, όταν εξετάστηκε η παρέμβαση σε μεγαλύτερο και πιο αυστηρό trial, δεν φάνηκε ένα ευρύ και σταθερό αποτέλεσμα σε όλους τους τομείς που μετρήθηκαν.
Γιατί έχει σημασία το fidelity;
Η systematic review των Kishida και συνεργατών το 2026 εξέτασε μελέτες που ακολουθούσαν συγκεκριμένα τα fidelity criteria της ASI.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί πολλές παλαιότερες μελέτες χρησιμοποιούσαν τον όρο sensory integration αρκετά γενικά.
Η review βρήκε ότι μόνο 4 studies είχαν low risk of bias.
Επίσης, οι καλύτερης ποιότητας μελέτες είχαν mixed αποτελέσματα, ενώ υπήρχαν προβλήματα σε ορισμένα measures, ιδιαίτερα στο Goal Attainment Scaling.
Οι συγγραφείς κατέληξαν ότι η υπάρχουσα τεκμηρίωση παραμένει περιορισμένη.
Το θέμα του Goal Attainment Scaling
Το Goal Attainment Scaling χρησιμοποιείται συχνά στην ASI και γενικότερα στην Εργοθεραπεία.
Έχει μεγάλη κλινική αξία, γιατί επιτρέπει την αξιολόγηση στόχων που είναι εξατομικευμένοι για κάθε παιδί.
Ταυτόχρονα, όμως, χρειάζεται προσοχή όταν χρησιμοποιείται σε έρευνα.
Αν ο θεραπευτής ή ο γονέας γνωρίζει ότι το παιδί λαμβάνει την παρέμβαση και συμμετέχει στην αξιολόγηση του στόχου, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος expectancy ή assessor bias.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το GAS δεν είναι χρήσιμο.
Σημαίνει ότι τα θετικά αποτελέσματα που βασίζονται κυρίως σε αυτό πρέπει να ερμηνεύονται μαζί με άλλα, πιο ανεξάρτητα measures.
Πού φαίνεται να υπάρχουν καλύτερα δεδομένα;
Με βάση τη σημερινή βιβλιογραφία, τα πιο σταθερά θετικά ευρήματα αφορούν:
Εξατομικευμένους λειτουργικούς στόχους
Occupational performance και participation
Daily functioning και self-care
Motor outcomes
Πού είναι πιο αδύναμη η εικόνα;
Η τεκμηρίωση είναι λιγότερο σαφής για:
- sensory processing,
- behaviors of concern,
- γενικευμένες behavioral αλλαγές,
- long-term outcomes,
- άλλους πληθυσμούς πέρα από παιδιά, και κυρίως πέρα από τον αυτισμό.
Επομένως χρειάζεται προσοχή όταν τα αποτελέσματα της ASI γενικεύονται πολύ πέρα από αυτά που έχουν πραγματικά μελετηθεί.
Το δικό μας Evidence Score
Με βάση τα παραπάνω:
Evidence Score: 2/5
GRADE-informed certainty: Low
Το 2/5 δεν σημαίνει ότι η ASI «δεν δουλεύει».
Σημαίνει ότι υπάρχουν θετικά ευρήματα, αλλά η συνολική βεβαιότητα παραμένει περιορισμένη.
Τα δεδομένα δεν είναι αρκετά συνεπή και ισχυρά ώστε να μιλήσουμε για υψηλή βεβαιότητα αποτελεσματικότητας σε όλους τους βασικούς τομείς.
Risk of Bias
Risk of Bias: 4/5
High concern
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για αυτή την αξιολόγηση:
- μικρά δείγματα σε αρκετές μελέτες,
- δυσκολία blinding,
- parent- ή therapist-rated outcomes,
- περιορισμοί στη χρήση του Goal Attainment Scaling,
- διαφοροποιήσεις μεταξύ των outcome measures,
- mixed findings στις καλύτερης ποιότητας μελέτες.
Το υψηλό risk of bias δεν ακυρώνει τα αποτελέσματα.
Μειώνει όμως την εμπιστοσύνη μας στο πόσο κοντά είναι το observed effect στο πραγματικό treatment effect.
Clinical Reach
Clinical Reach: 4/5
Very High
Η ASI έχει πολύ μεγάλη παρουσία στην παιδιατρική Εργοθεραπεία.
Υπάρχουν οργανωμένα training pathways, fidelity standards, διεθνείς εκπαιδευτικοί φορείς και μεγάλη αναγνωρισιμότητα μεταξύ των επαγγελματιών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε sensory-based πρακτική που χρησιμοποιείται στην καθημερινή κλινική πράξη είναι ASI.
Για αυτό και το Clinical Reach δεν αποτυπώνει αποτελεσματικότητα.
Αποτυπώνει το πόσο διαδεδομένη και εδραιωμένη είναι η προσέγγιση.
Το τελικό συμπέρασμα
Η Ayres Sensory Integration® έχει πραγματική ερευνητική βάση.
Δεν είναι σωστό να λέμε ότι «δεν υπάρχει evidence».
Από την άλλη, επίσης δεν είναι σωστό να παρουσιάζεται σαν παρέμβαση με ισχυρή και οριστικά τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα για κάθε outcome.
Η καλύτερη εικόνα φαίνεται να αφορά εξατομικευμένους λειτουργικούς στόχους, participation και ορισμένες περιοχές της καθημερινής λειτουργικότητας.
Για άλλα outcomes, η εικόνα είναι πιο αβέβαιη.
Άρα το βασικό μήνυμα δεν είναι αν είμαστε «υπέρ» ή «κατά» της ASI.
Το βασικό μήνυμα είναι να χρησιμοποιούμε την έρευνα με ακρίβεια.
Να ξέρουμε τι πραγματικά υποστηρίζουν τα δεδομένα.
Να αναγνωρίζουμε πού υπάρχουν κενά.
Και να αποφεύγουμε τις απόλυτες δηλώσεις.
Βιβλιογραφία
Acuña, C., Gallegos-Berrios, S., Barfoot, J., Meredith, P., & Hill, J. (2025). Ayres Sensory Integration® With Children Ages 0 to 12: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. American Journal of Occupational Therapy, 79(3). https://doi.org/10.5014/ajot.2025.051023
Kishida, Y., Stephenson, J., Kemp, C., & Salisbury, C. (2026). Efficacy of Interventions Adhering to the Revised Ayres Sensory Integration® Fidelity Measure: A Systematic Review. Journal of Autism and Developmental Disorders. https://doi.org/10.1007/s10803-026-07283-7
Omairi, C., Mailloux, Z., Antoniuk, S. A., & Schaaf, R. C. (2022). Occupational Therapy Using Ayres Sensory Integration®: A Randomized Controlled Trial in Brazil. American Journal of Occupational Therapy, 76(4). https://doi.org/10.5014/ajot.2022.048249
Park, S.-H., & Kim, E. Y. (2026). Effects of sensory integration therapy in children: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Research in Developmental Disabilities, 172, 105269. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2026.105269
Randell, E., Wright, M., Milosevic, S., et al. (2022). Sensory integration therapy for children with autism and sensory processing difficulties: the SenITA RCT. Health Technology Assessment, 26(29). https://doi.org/10.3310/TQGE0020
Schaaf, R. C., Benevides, T., Mailloux, Z., et al. (2014). An intervention for sensory difficulties in children with autism: a randomized trial. Journal of Autism and Developmental Disorders, 44(7), 1493–1506. https://doi.org/10.1007/s10803-013-1983-8
GRADE Working Group. GRADE approach to rating the certainty of evidence.
Μεθοδολογική σημείωση: Τα Evidence Score και Clinical Reach Score αποτελούν προσαρμοσμένους δείκτες επικοινωνίας της σειράς «Αξιολόγησε τη Μέθοδο» και δεν αποτελούν επίσημες κλίμακες του GRADE Working Group.
